احادیث اعتقادی

علم ازلی خداوند از دیدگاه امام باقر علیه السلام

یکی از شاگردان امام باقر (ع) به وی میگوید: اگر صلاح میدانید به من تعلیم دهید که آیا خداوند، قبل از خلق موجودات، به
یگانگی خود عالم بوده است یا خیر؟ زیرا برخی معتقدند که عالم بوده و بعضی میگویند که اگر معتقد شویم خداوند علم ازلی به
یگانگی خود داشته، مستلزم این است که غیر از خدا چیز دیگری را هم ازلی بدانیم. امام باقر (ع) در پاسخ این سؤال نوشت:
خداوند بزرگ همواره عالم بوده و دارای [صفحه 94 ] علم ازلی است. [ 171 ]. از سؤال فوق استفاده میشود که مباحث کلامی، در
این عصر به گونهای خزنده در اندیشهی مسلمانها راه یافته است؛ چه، ردپای این گونه ریزنگریها را در میان یونانیان مانند ارسطو
صفحه 46 از 155
و افلاطون میتوان یافت. اما پاسخ امام باقر (ع) در این بیان بسیار کوتاه و قاطع است و این اجمال یا بدان خاطر است که شخص
سؤال کننده از ظرفیت بیشتری برخوردار نبوده است و یا امام (ع) با کوتاه کردن سخن به آن فرد فهماندهاند که طرح چنین مباحثی،
بیش از آن که مشکلی را بزداید، بر حیرت و سرگردانی میافزاید و اعتقاد به همین نکته کافی است که خداوند از ازل عالم بوده
است. البته این مباحث با گذشت زمان گسترش بیشتری پیدا کرد و شبهات و اختلاف آرا تا بدان جا پیش رفت، که مسلکهای
متعارض کلامی به صورت جدی در بستر جامعهی اسلامی رخ نمودند و سالهای متمادی بخش عظیمی از فکر و ذهن محافل
علمی در نقد و بررسی چنین کنکاشهایی صرف گردید و به هدر رفت. و چه بسا در چنین زمینهای امام باقر (ع) به زیاد فرمود: از
خصومت و درگیری بپرهیز! زیرا این گونه درگیریها پدید آورندهی شک است و عمل را تباه میکند و افراد درگیر را منحط
میسازد… در گذشته کسانی بودند که علوم بایسته را کنار نهاده و در طلب دانشهایی بر آمدند که نمیبایست، تا آن جا که
سخنشان به خدا و مباحث الهی انجامید و متحیر و سرگردان ماندند. [ 172 ]. اینها نمونه هایی بود از مباحث اعتقادی که امام باقر (ع)
در راستای رسالت علمی و الهی خود ارائه داشته و در پرتو آن شبهات فکری رسوخ یافته در اندیشه را زدوده است.
برگرفته از کتاب امام باقر علیه السلام جلوهی امامت در افق دانش نوشته: احمد ترابی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *