احادیث و سخنان

تعلیمات امام باقر در حدود هر چیز

یکی از نکات برجسته مخصوص مکتب تشیع این است در عین حال که تعلیم علوم و فنون تربیت میدادند و اصحاب و شاگردان خود را به سبکی پسندیده و طرزی مطلوب تربیت مینمودند و به راه و روش رقاء و ارتقاء میآموختند از آن جمله این بود که در خلال آموزش فنون علمی امام علیه السلام حد هر چیز و هر کار را در آن عصر به مردم میآموخت چنانچه محمد بن مسلم در کتاب کافی از حضرت ابیجعفر امام محمدباقر علیه السلام روایت نمود که ابولبید بحرانی گفت مردی به حضرت ابیجعفر علیه السلام در مکه آمده و عرض کرد ای محمد بن علی توئی آن کس که چنان میدانی بر هر چیزی حدی و حکمی است و هیچ چیزی نیست جز آنکه بر آن حدی مقرر است آن حضرت فرمود.
نعم انا اقول انه لیس شیء مما خلق الله صغیرا و کبیرا الا و قد جعل الله له حدا اذا جوز به ذلک الحد فقد تعدی حد الله فیه
یعنی من میگویم که هیچ چیزی از مخلوق خدای تعالی خواه کوچک یا بزرگ نیست مگر آنکه خالق آفریننده جل و علا برای او حدی و حکمی و وظیفهای مقرر فرموده است که چون از آن حد گذشت از حد وظیفه تکوینی و تشریعی خارج شده است.
آن مرد عرض کرد یابن رسول الله حد این مائده «آن وقت سر سفره نشسته بودند» چیست؟
قال تذکر اسم الله حین توضع و تحمد الله حین ترفع و تقم ما تحتها – (قم به معنی جاروب کردن است و خوردن تمام غذای سفره) یعنی حد خوان طعام این است که چون بر زمین نهند نام خدای را بر زبان آورند و در آغاز شروع به خوردن به نام خدا شروع کنی و چون سفره جمع کرده در هم پیچیده بردند شکر خدا را به جای آورد و آنچه از آن فرو ریخته باشد جمع کنی و تناول نمائی و سپاس خدای رزاق را بنمائی.
خوانندگان عزیز ملاحظه کنید دستور غذا خوردن را چگونه به نام خدا با تحمید و تشکر از رزق بیان میفرماید.
آن مرد پرسید حد این کوزه آب چیست.
[صفحه 264]
قال (ع) ان لا تشرب من موضع اذنه و لا من موضع کسره فانه مقعد الشیطان و اذا وضعته علی فیک فاذکر اسم الله و اذا رفعته عن فیک فاحمد الله و تنفس فیه ثلاثه انفاس فان النفس الواحد یکره.
یعنی حد کوزهی آب این است که از گوشهی آن و از جای شکسته آن آب نیاشامی چه آنجا محل قعود شیطان است و چون کوزه را بر لب نهی نام خدای را بر زبان بیاوری و چون از دهان برگیری سپاس خدای تعالی گوئی و آب را به سه نفس بیاشامی چه آشامیدن به یک نفس مکروه است.
در این تربیت چند دستور صحی فرمود که پس از سیزده قرن امروز بزرگان پزشکان آنها آن رای را اختیار کرده اند.
میفرماید از گوشه کوزه که همیشه دست میگذارند و یا آب از فرورفتگی آن میریزد آب نخورید از جای شکستهاش آب نخورید که نشیمنگاه شیطان است آن روز که به اعراب و مسلمین سادهلوح نمیشد گفت میکروب چیست امام فرمود جای شکسته کوزه و کاسه و ظروف غذاخوری محل و نشیمنگاه شیطان است از آن احتراز کنید و غذا نخورید و آب نیاشامانید.
نکته دیگر آنکه فرمود آب را در سه نفس – سه بار بیاشامید این نکته امروز روشن شده که یک نفس آب خوردن چندین خطر دارد که یکی ریختن آب در قصبه الریه است و دیگر زیان رساندن به معده و خسران و ضرر مجاری مری است.
اطبای مسلمین به پیروان مکتب اسلام تعلیم دادند که در شدت تشنگی آب را قطره قطره بیاشامند حتی یکی از ملوک در هوای گرم به خیمه عربی رسیده آب خواست دختری جوان بیرون آمد فوری آب با شکر نی در هم آمیخت و قدری برگ نی را خورد نموده در آن ریخت تا آن مهمان عطشزده از فرط تشنگی آب را بلع نکند بلکه جرعهجرعه بنوشد تا زیان نبیند – و نیز فرموده آب بسیار سرد یا بسیار گرم نخورید که زیانآور است و در گرسنگی و تهی بودن معده آب زیاد ننوشید و در خلال غذا آب فراوان نخورید مخصوصا از آب سرد بین غذای گرم خودداری کنید اینها همه تربیت بهداشتی بود که امام علیه السلام به اصحاب خود آموخت.
علامه مجلسی در کتاب السماء و العالم [57] روایت نموده که ابوسلمه از حضرت
[صفحه 265]
امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده که فرمود عبدالله علی بن الحسین به پدرم فرمود اجازه میدهی عمرو بن عبیده بن واصل مولای هیبره و بشر رجال شرفیاب شوند فرمود چه مانع دارد چون وارد شده نشستند گفتند یا اباجعفر تو میفرمائی برای هر چیز حدی است که به آن منتهی میگردد.
فقال ابوجعفر (ع) نعم ان لکل شیء حدا ینتهی الیه ما من شیء الا و له حد
یعنی برای هر چیز حدی است که منتهی به آن حد میشود و هیچ چیزی در عالم نیست که حدی نداشته باشد آنگاه سفره طعام آوردند گستردند مهمانان پرسیدند حد این خوان طعام چیست؟؟
قال حده اذا وضع الرجل یده قال بسم الله و اذا رفعها قال الحمد لله و یاکل کل انسان من بین یدیه و لا یتناول من قدام الاخر
یعنی حد مائده و طعام این است که مودب کنار سفره بنشیند و به نام خدا شروع کند و چون سیر شدند شکر خدا را بنماید و هر کس باید از پیش روی خود غذا بخورد. از مقابل دیگری برندارد دست درازی به غذای دیگران نکند نگاه به لقمه دیگران ننماید و آداب غذا خوردن را یک به یک بیان فرموده است.
سپس آب آوردند باز همان سوال شد قریب همان مضمون را فرمود که از شرب شیطان یعنی کاسه و کوزه شکسته آب نیاشامند.
کسانی که امام محمدباقر علیه السلام از آنها روایت کرده اند
در کتب شیخ مفید و تذکره ابنجوزی و کشف الغمه اربلی و اعیان الشیعه سید محسن عاملی (ره) مینویسند امام محمدباقر علیه السلام علم و کمال را از آباء و اجدادش گرفته و روایت از آنها نموده ولی بر حسب ظاهر صورت روایتی از جابر بن عبدالله انصاری و ابیسعید خدری و غیره هم نوشتهاند از آن جمله انس بن مالک و ابیهریره جاعل حدیث را هم در سلسله روایتی امام محمدباقر علیه السلام آوردهاند و شکی نیست که مقام امام از اینها برتر و بالاتر است که آن هم از انس و ابیهریره جنایتکار علم و فضیلت و جانی تاریخ اسلام روایتی نقل کند – اگر هم در طول زندگی یک روایتی از این دو نفر و نظایر آن نقل فرموده باشد یقینا از روات صحیح بوده آن هم لمصلحه و گرنه اخبار و احادیث مستقیمی که مخصوصا امام محمدباقر علیه السلام در طول سی و پنج سال زمان پدرش گرفته کافی بود که از دیگری نقل حدیث نفرماید زیرا امام زینالعابدین با پدرش 23 سال حداقل عمر کرده یعنی بیست و سه سال از پدرش سیدالشهداء استفاده کرده و از عمویش امام حسن مجتبی 13
[صفحه 266]
ساله بود که روایت نموده و در این مدت برای امام کافی است که علوم اولین و آخرین را دریابد.
البته صرف نظر از اینکه علم امام حضوری هم باشد و محتاج به مکتب پدر و معلم هم نباشد بر حسب ظاهر کافی است و امام محمدباقر علیه السلام 3 ساله بود که واقعه کربلا رخ داد و 35 سال با پدرش زینالعابدین بود و تمام احادیث و اخبار خاندان نبوت و ولایت از پدرش با فراغتی که در این مدت برای پدرش بود به دست آورد و نیازی به روایت غیر از آباء و اجداد خود نداشته است یقینا.
برگرفته از کتاب زندگانی امام محمد باقر علیه السلام نوشته آقای حسین عماد زاده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *