احادیث و سخنان

متن روایت در مورد سوره‌های عزائم

1 حدثنا جعفر معنعناً عن ابی جعفر (ع) فی قوله «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» قال: من قتل فی مودتنا. «4» [34] کتب تخصصی، ج‌5، ص: 135
2 حدثنا جعفر بن احمد بن یوسف معنعناً باسناده عن ابی جعفر (ع) قال: «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ». ی قول: أسألکم عن الموده التی أنزلت علیکم وصلها موده ذی القربی بأی ذنب قتلتموهم. «1» [35]
3 حدثنی جعفر بن محمد الفزاری معنعنا عن ابی عبدالله (ع) فی قول الله عز ذکره «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» قال: ذلک حقنا الواجب علی الناس و حبنا الواجب علی الخلق قتلوا مودتنا. «2» [36]
4 حدثنی علی بن محمد بن علی بن عمر الزهری معنعنا عن جعفر بن محمد (ع) فی قوله: «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» قال: هم قرابه رسول الله (ص). «3» [37]
5 حدثنی ابی عن سعد بن عبدالله عن یعقوب بن یزید و ابراهیم بن‌هاشم عن محمد بن ابی عمیر عن بعض رجاله عن ابی عبدالله (ع) فی قول الله عزوجل: «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» قال: نزلت فی الحسین بن علی (ع). «4» [38]
6 عن منصور بن حازم عن رجل عن ابی جعفر (ع) قال: سألته عن قول الله عزوجل «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» قال: هی مودتنا و فینا نزلت. «5» [39]
7 عن محمد بن الحسین و غیره عن سهل عن محمد بن عیسی و محمد بن یحیی و محمد
کتب تخصصی، ج‌5، ص: 136
بن الحسین جمیعاً عن محمد بن سنان عن اسمعیل بن جابر و عبدالکریم بن عمرو عن عبدالحمید بن ابی الدیلم عن ابی عبدالله (ع) قال: «قُل لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبَی» «1»
. (بگو: «به ازای آن [رسالت » پاداشی از شما خواستار نیستم، مگر دوستی دربار خویشاوندان.») ثم قال: «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ»، ی قول: اسألکم عن الموده التی انزلت علیکم فضلها، موده القربی بأی ذنب قتلتموهم؟ «2» [40]
8 علی بن عبدالله عن ابراهیم بن محمد الثقفی عن الحسن بن الحسین الانصاری عن عمرو بن ثابت عن علی بن القاسم قال: سألت ابا جعفر (ع) عن قوله تعالی: «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» قال: شیعه آل محمد تسأل بأی ذنب قتلت؟ «3» [41]
9 علی بن جمهور عن محمد بن سنان عن اسمعیل بن جابر عن ابی عبدالله (ع) قال: قلت: قوله عزو جل «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ»؟ قال: یعنی الحسین (ع). «4» [42]
10 حدثنا علی بن عبدالله عن ابراهیم بن محمد عن اسماعیل بن یسار عن علی بن جعفر الحَضرَمی عن جابر الجعفی قال: سألت ابا عبدالله (ع) عن قوله الله و عزوجل: «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» قال: من قتل فی مودتنا سئل قاتله عن قتله. «5» [43]
11 اخبرنا احمد بن ادریس قال: حدثنا احمد بن محمد عن علی بن الحکم عن ایمن بن مُحرز عن جابر عن ابی جعفر (ع) فی قوله: «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» قال: من قتل فی مودتنا والدلیل علی ذلک قوله «قل لا اسئلکم علیه اجراً الا الموده فی القربی» «6»
[44]
کتب تخصصی، ج‌5، ص: 137
نقد و بررسی
واژه «الْمَوْءُودَهُ» در آیه «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ» به دو گونه قرائت شده است:
الف: مهموز و غیر مشدد به صورت الموءوده.
ب: مشدد و به صورت الموده.
قرائت مشهور این کلمه، صورت مهموز آن و از ریشه «وأد» به معنای وارد آمدن ثقل و سنگینی شیئی بر شی‌ء دیگر است، از این رو به آن که زنده به گور شود «الموءود» گویند؛ زیرا تحت سنگینی خاک گور قرار گرفته است. «1»
قرائت غیر مشهور «الموده» با فتح واو و دال و به صورت مشدد و غیر مهموز به معنای دوستی و محبت است. روایات بسیاری پیرامون آیه «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ» و نحوه قرائت و تفسیر آن وارد شده که برخی از آن، به صادقین (ع) و تعدادی به ابن عباس و محمد بن حنفیه منسوب است.
روایاتی که بر قرائت غیر مشهور دلالت دارد از سوی علامه سید مرتضی عسکری، یک به یک، مورد بررسی قرار گرفته و تمامی آن‌ها از حیث سند مخدوش و ضعیف شناخته شده است. «2»
با توجه به این مطلب، ما با در نظر داشتن قرائت مشهور به جمع و بررسی روایات این آیه می‌پردازیم. در این روایات، در توضیح «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ» این عبارت‌ها آمده است:
کتب تخصصی، ج‌5، ص: 138
«من قتل فی مودتنا»، «من قتل فی مودتنا و ولایتنا»، «من قتل فی مودتنا اهل البیت»، «هی مودتنا و فینا نزلت»، «هی والله مودتنا»، «من قتل فی مودتنا سئل قاتله عن قتله»، «الشیعه ال محمد تسأل بأی ذنب قتلت»، «الحسین بن علی»، «هم قرابه رسول الله»، «سألکم عن الموده التی انزلت علیکم وصلها موده ذی القربی بأی ذنب قتلتموهم»، «ذاک حقنا الواجب علی الناس و حبنا الواجب علی الخلق قتلوا مودتنا».
موضوع مورد نظر آیه دخترانی است که در دوران جاهلیت بدون هیچ گناهی، زنده به گور می‌شدند و خداوند در آیه 59 سوره «النحل» دربار آنان می‌فرماید: «وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِالْأُنثَی ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدّاً وَهُوَ کَظِیمٌ یَتَوَارَی مِنَ الْقَوْمِ مِن سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ أَیُمْسِکُهُ عَلَی هُونٍ أَمْ یَدُسُّهُ فِی التُّرَابِ» (و هرگاه یکی از آنان را به دختر مژده آوردند، چهره اش سیاه می‌گردد، در حالی که خشم [و اندوه خود را فرو می‌خورد. از بدی آنچه بدو بشارت داده شده، از قبیل [خود] روی می‌پوشاند. آیا او را با خواری نگاه دارد، یا در خاک پنهانش کند؟)
البته مفهوم کلی آیه 8 سوره «التکویر» آن است که آیه، بر پایمال کردن و از بین بردن و نابود ساختن هر آنچه حیات و وجود و بقاء، حق آن است دلالت دارد، پس بیشتر مواردی که در روایات آمده، از باب تأویل و بیان بطن آیه است که از مفهوم کلی آیه به دست می‌آید. مانند تفسیر به محبت اهل‌بیت که همان مودت ذی القربی است، حسین بن علی (ع) که خون پاکش به ناحق ریخته شد و جسمش مدفون گشت و شیعیان اهل‌بیت (علیهم السلام) که از روی ظلم و ستم، در راه محبت و ولایت آنان به قتل رسیده‌اند.
روایت شماره 11 با وجود این که واژه «الموده» در آن به فتح واو و دال آمده ولی مفهوم، آن با عنایت به اینکه در ادامه روایت کلمه مذکور را به «من قتل فی مودتنا» تفسیر می‌کند، با قرائت مشهور سازگارتر است؛ زیرا اگر «الموده» به فتح واو و دال باشد، بدین معناست که از مودت سؤال می‌شود، حال آن که در ادامه می‌گوید: هدف از مودت
کتب تخصصی، ج‌5، ص: 139
کشته در راه محبت ما است. ولی بر طبق قرائت مشهور مفهوم آن چنین است: از آن که مدفون شده- یعنی در راه محبت اهل بیت (علیهم السلام) کشته و در گور جای گرفته است،- سؤال می‌شود به چه گناهی به قتل رسیده است.
آیه الله مکارم ضمن اشاره به این که در بعض روایات در تفسیر این آیه توسعه داده شده تا آن جا که شامل هر گونه قطع رحم و یا قطع مودت اهل بیت (علیهم السلام) می‌شود، به نخستین روایتی که در این مورد آوردیم استشهاد می‌کند. «1»
بیشتر مفسران در تفسیر این آیه مطالبی موافق با قرائت مشهور که «الموءوده» را دختران زنده به گور شده می‌داند، گفته‌اند. «2»
«فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوَارِ الْکُنَّسِ» [16 و 15]
نه! نه! سوگند به اختران گردان، [کز دیده نهان شوند و از نو آیند.
برگرفته از کتاب روایات تفسیری امام باقر و امام صادق علیهما السلام نوشته خانم لاله افتخاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *