اخلاق و فضائل

توصیف امام باقر علیه السلام

ابنشهرآشوب مینویسد الامام الباقر و النور الباهر و القمر الزاهر و العلم القاهر باقر العلم معدن الحلم اظهر الدین اظهار او کان
للاسلام منارا الصادع بالحق و الناطق بالصدق و باقر العلم و ناثره نثرا لم تأخذه فی الله لومۀ لائم و کان لامره غیر مکاتم و لعدوه
مراغم امام محمد باقر علیه السلام نوری جهانتاب است و ماهی پرتوافکن و شکوفهای شگفته از علم و دانش که بر هر دانشمندی
غلبه و قوت و برتری دارد او شکافنده علم و فن است او معدن حلم و علم است او ظاهر کننده دین و آموزنده آئین اسلام است او
منبع فیض علوم و فنون و برازنده کمال و فضیلت است او ناطق به صدق و شکافنده علم و نویسنده و پراکنده کننده بوی عطر و
مشک معارف فرهنگ است. او در راه نشر علم و فرهنگ از هیچ ملامتی نگران نمیشد و در نشر علم و دین [صفحه 354 ] ثابت
قدم و راسخ و پابرجا و به دوستان مشفق و مهربان و مربی و معلم بود و برای دشمنان نیز نیک بین و نوعدوست بود میخواست همه
را هدایت کند و به کمال خود برساند که شاعری در حقش گفته: اذا غاب بدرالدجی فانظر الی ابن النبی ابیجعفر تری خلقا منه
یزری به و بالفرقدین و بالمشتری امام و لکن بلا شیعۀ و لا بمصلی و لا منبر [ 79 ]. هر وقت ماه آسمان افول کرد ستاره درخشان
شخصیت علمی ابیجعفر محمد بن علی باقرالعلوم در عالم پرتوافکن است اوست برتر و بالاتر از هر عالم و دانشمندی بود که در
محراب و منبر نظیر نداشته ابنفتال مینویسد: الامام بعد علی بن الحسین ابوجعفر محمد بن علی الباقر بنص ابیه علیه و اعتبار الشرایط
العقلیه و هو قد برز علی جماعتهم بالفضل فی العلم و الزهد و کان اعینهم ذکرا و اجلهم فی الخاصه و العامه و لم یظهر عن احد منهم
من ولد الحسن و الحسین (ع) من علم الدین و الاثار و علم القرآن و السیرة و فنون الاداب ما ظهر عن ابیجعفر (ع) زندگانی
اجتماعی ابوجعفر محمد بن علی باقر در امامت به نص پدرش مسلم و منصوب و منصوص بود و شرایط آن در عقل و نقل جمع
گردید او در اجتماع دارای فضیلت و علم و دانش و زهد و کمال بود مشهورترین آن خاندان و با جلالتترین مردم در میان خاص
و عام بود که نه تنها در میان مردم بلکه در خاندان علم و دین از جهت وقوف به قرآن و سیره پیغمبر و سنت آسمانی انبیاء و فنون
ادب و کمال بینظیر بوده است در عصر خود یگانه و بیمثل و مانند بود. امام محمد باقر علیه السلام تنها کسی بود که از بقایای
صحابه پیغمبر روایت میکرد یعنی او باقیمانده اصحاب را ملاقات کرد و از آنها روایت مینمود و پس از او تابعین بودند و رؤسای
فقهای مسلمین را که در زمان امام متقیان بودند مانند اصبغ بن نباته و جابر و غیره دید. عبدالله بن عطاء مکی میگوید ندیدم در
هیچ محضر درس که محصلین کوچک شوند و تواضع کنند مانند حوزه درس امام محمد باقر علیه السلام که مانند حوزه درس
امیرالمؤمنین [صفحه 355 ] همه مستمعین خود را کوچک و ناچیز در قبال اقیانوس پهناور علم آنها میگرفتند چون کودکی که در
پیشگاه معلم بنشیند و این روایت را جابر بن یزید جعفی و سایرین هم نقل کردهاند. [ 80 ]. ابنصباغ مالکی مینویسد: محمد بن علی
بن الحسین الباقر و هو باقر العلم و جامعه و شاهره و رافعه و متفوق دره و راصعه صفی قلبه و زکی عمله و طهرت نفسه و شرفت
اخلاقه و عمرت بطاعۀ الله تعالی و رسخ فی مقام التقوی قدمه و میثاقه [ 81 ]. محمد بن علی بن الحسین شکافنده علم بود او ابواب و
فصول علم و دانش را جمع کرد و شهرت داد و سطح معارف مردم را بالا برد و تفوق و برتری داد و تاج علم را به درر نکات لطیفه
مرصع ساخت و قلوب را تزکیه نمود و اعمال را پاک و پاکیزه ساخت و مردم را به علم شرافت بخشید و خود ترجمان عبادت و
کان » : طاعت بود و در مقام تقوی و زهد ورع و پارسائی ثابت قدم و پابرجا و در وفاء پیمان راسخ بوده است. شیخ مفید مینویسد
الباقر محمد بن علی خلیفۀ ابیه من اخوته و وصیه و القائم بالامامه من بعده و برز علی جماعته بالفضل و العلم و الزهد و السؤدد و
کان اشهرهم ذکرا و اکملهم فضلا و اعظمهم نبلا لم یظهر عن احد من ولد الحسن و الحسین علیهمالسلام من علم الدین و السنن و
امام باقر محمد بن علی جانشین پدرش و مقدم بر برادران او « علم القرآن و السیر و فنون الادب ما ظهر من ابیجعفر الباقر علیه السلام
بود او وصی و قائم به امامت پس از پدرش بود او در زندگانی اجتماعی شخصیتی بارز و ممیز به فضل و علم و زهد و بزرگواری
صفحه 219 از 269
بود مشهورترین مردم در نام و نسب و علم و فضیلت و کمال و بزرگترین مربی و معلم و پیشوای علم و دانش بود که در خاندان
حسن و حسین در علم دین و سنن و تفسیر قرآن و سیر و فنون ادب به شخصیتی بارزتر از امام محمد باقر در آن عصر نبوده است. او
از شخصیتهای باقیمانده مردمی که پیغمبر را دیده بودند روایت میکرد و از اعیان تابعین و رؤسای فقه اسلامی که از مکتب
جدش علم و دانش فرا گرفته بودند ملاقات کرد و علوم و اخبار و مدایح و مناقب او را در قالب نظم و نثر بیان میکردند. [صفحه
356 ] و بدین مضمون میگفتند که اگر مردم طلب علم قرآن بنمایند همه شاگردان مکتب باقری هستند و چون در علوم دست
اندازند ید و بیضا نمایند زیرا او شکافنده علم و دانش بود و بهترین مربی و منبع علم و خبر و فضیلت است. قدرت نیروی علمی امام
محمد باقر علیه السلام در آفاق حجاز و عراق و آسیا بسیار بود مردم او را به پیشوائی میستودند و بر افاضات علمی او سر تعظیم فرود
میآوردند. هیچ کس چون او پس از امیرالمؤمنین در علم تفسیر و فقه و ادب و لغت و غیره مانند امام محمد باقر نبود و چون در
اجتماع با آنکه دشمن از بروز و ظهور شهرت آنها جلوگیری میکردند معذلک هیچ کس در افق علوم و فنون و آسمان علم و
فضیلت درخشانتر از این امام نبود – او چنان گرههای علم را میگشود و معضلات را حل و هضم میکرد و غوامض اسرار را
تحلیل و تسهیل مینمود که مردم گمشده علمی خود را در پیشگاه افاضاتش مییافتند و راضی و خشنود بر میگشتند. ابونواس در
حق او گفته: فهو الذی قدم الله العلی له ان لا یکون له فی فضله ثان فهو الذی امتحن الله القلوب به عما یجمجمن من کفر و ایمان و
ان قوما رجوا ابطال حقکم امسوا من الله فی سخط و عصیان لن یدفعوا حقکم الا بدفعهم ما انزل الله من آی و قرآن فقلدوها لاهل
البیت انهم صنوالنبی و انتم غیر صنوان منصور گفته: و ما اخل وصی الاوصیاء به محمد بن علی نوره الصدع ذریۀ بعضها من بعض
اصطنعت فالحق ما صنعوا و الحق ما شرعوا یابن الائمۀ من بعد النبی و یا ابن الاوصیاء اقوالناس قد دفعوا ان الخلافۀ کانت ارث
والدکم من دون تیم و عفو الله متسع ابوهریره: اباجعفر انت الامام احبه و ارضی الذی یرضی به و اتابع اتانا رجال یحملون علیکم
احادیث قد ضاقت بهن الاضالع [صفحه 357 ] حمیری: و اذا وصلت بحبل آل محمد حبل المودة منک فابلغ و ازدد بمطهر لمطهرین
ابوه نالوا العلی و مکارم مالم تنقد اهل التقی و ذوی النهی و اولی العلی و الناطقین عن الحدیث المسند الصائمین القائمین القانتین
العابدین بنی الحجی و السودد الراکعین الساجدین الحامدین السابقین الی صلوة المسجد القانتین الراتقین السابحین العابدین اللهم
یتودد الراهبین المالفین القادرین
برگرفته از کتاب زندگانی حضرت امام محمد باقر علیه السلام نوشته: حسین عمادزاده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *