اخلاق و فضائل

ویژگیها و شایستگی های ضروری امام باقر علیه السلام

امامت منصبی تشریفاتی نیست. منزلتی است که امام را در همهی شؤون زندگی دینی و دنیایی امت، صاحبنظر و دارای تأثیر
میسازد. امامت استمرار خط رسالت است، با این فرق که بر رسول خدا (ص) وحی میشده است اما بر امام وحی نمیشود. پیامبر
(ص) به تصریح قرآن، دارای حق ولایت و حکومت بر مردم بوده، میان آنان قضاوت میکرده، احکام و تکالیف عبادی، اجتماعی و
وظایف سیاسی را بر عهده داشته است، دربارهی انفال، غنایم، زکات، تصمیم میگرفته و انتخاب فرماندهان سپاه، سفیران و
سرپرستان امور مختلف جامعه با سخن آن حضرت بوده است. پس از رسول خدا (ص) هیچ یک از این امور تعطیل شدنی نبوده
صفحه 26 از 155
است. مردم همچنان نیازمند رهبری و مدیریت دینی و اجتماعی بودهاند. نیاز به قضاوت و داوری، همچنان ادامه داشته است. بسیاری
از مسایل جدید (مسایل مستحدثه) حکمش برای مردم روشن نبوده و باید فردی آگاه به ژرفای کتاب و سنت، آنها را برای مردم
باز میگفته و روشن میساخته است. بقای جامعه در پرتو نظام اداری و سیاسی امکانپذیر است، و جامعه نیازمند قوانین، مقررات و
سیستمی اجرایی بوده تا از هم نپاشد و هرج و مرج به وجود نیاید. انفال، غنایم و زکاتها رقم بسیار بالایی را تشکیل میداده، که
بدون نظارت فردی آگاه و ایمن، در مصارف صحیح و بایسته، صرف نمیشده است. [صفحه 39 ] این شؤون، اموری نیست که با
رحلت رسول خدا (ص) بتوان آنها را تعطیل کرد و احساس بینیازی داشت! شخصی میبایست این وظایف را عهدهدار شود. آن
شخص باید از سه شرط ضروری برخوردار باشد: 1- علم 2- امانت 3- توان و قدرت. این اصول سهگانه، اصولی است عقلی و
و قال لهم نبیهم ان الله قد بعث لکم طالوت ملکا قالوا انی یکون له » . غیرقابل انکار، و قرآن در مواردی به آنها اشاره داشته است
.[77] «… الملک علینا و نحن احق بالملک منه و لم یؤت سعۀ من المال قال ان الله اصطفیه علیکم و زاده بسطۀ فی العلم والجسم
پیامبر آنان (بنیاسرائیل) به ایشان گفت: خداوند طالوت را برای فرمانروایی بر شما فرستاده است. (بنیاسرائیل) گفتند: او چگونه
میتواند فرمانروای ما باشد با این که خود ما به فرمانروایی سزاوارتریم، او سرمایه و ثروت ندارد. (پیامبرشان در پاسخ) گفت:
در این آیه، علم و توان به عنوان دو ملاک شایستگی طالوت «… خداوند به طالوت علم گسترده و توان جسمی افزون، بخشیده است
معرفی شده است؛ زیرا او برای فرمانروایی انتخاب گردیده بود. قرآن در سورهی یوسف – آنجا که عزیز مصر به بیگانگی یوسف
.[78] « قال اجعلنی علی خزائن الارض انی حفیظ علیم » : پی برده و او را در زمره مقربان خود جایگاهی والا بخشیده است – میگوید
یوسف گفت: مرا به سرپرستی و خزانهداری داراییهای کشور بگمار؛ زیرا من در حفظ و نگهداری آنها بسیار کوشا و از دانشی
عمیق برخوردارم. اگر هر کاری از شؤون اجرایی جامعه نیازمند دانش، امانتداری و حفاظت و توان است، بیتردید حکومت بر جان
و مال مردم و رهبری دین و دنیای آنان و حفاظت [صفحه 40 ] از کیان جامعه، بلکه امتی بزرگ، نمیتواند بینیاز از این سه عنصر
ضروری باشد. به همان اندازه که حکومت و رهبری دینی و دنیایی بر سایر منصبها و شؤون اجتماعی برتری دارد و از نظر دامنهی
کار، گستردهتر و از بعد تأثیر، سرنوشتسازتر است، شرایطی که حاکمان و رهبران نیز باید از آن برخوردار باشند، جدیتر و
ضروریتر میباشد.
برگرفته از کتاب امام باقر علیه السلام جلوهی امامت در افق دانش نوشته: احمد ترابی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *