حوادث، وقایع، هجرت

اوضاع اقتصادی زمان بنی امیه

در خلال موارد اوضاع سیاسی اجتماعی برخی نکات اقتصادی نیز اشاره شد و چون اهرمهای اقتصادی با مدیریت سیاسی و اجتماعی در تعامل هستند، هر جهتی که مدیریت اجتماعی شکل گیرد هرمهای اقتصادی را نیز به آن سمت و سو جهت میدهد؛ در زمان حاکمیت (حدود یک قرن) حزب عثمانیه این گردش خیلی شفاف است.
مدیریت سیاسی محورهای اقتصادی را گردش داده و تمام گلوگاههای اقتصادی به سمت هواداران حاکم در گردش است. اموال عمومی به سود آنان سرازیر شده، تکاثر و فزونطلبی از جانب حزب حاکم به اوج رسیده، فقر و تهیدستی برای تشکل همسوی اهل بیت و دیگر چالشگران حزب اموی به نهایت رسیده است. اعترافهای تکان دهنده در سینه تاریخ در این راستا پنهان است که هر انسان منصف را به رنج میآورد.
معاویه رسما بخشنامه نمود که شیعیان علی را از لیست سهمیه بیتالمال حذف نمایند. خانههای آنان را ویران سازند، فامحوه من الدیوان… و
[صفحه 145]
اهداموا داره. [254] و شهادت آنان را در هیچ محکمهای نپذیرند. عمال معاویه این جنایات را در سر تا سر بلاد اسلامی انجام دادند.
از جانب دیگر معاویه دستور میدهد هر کس مناقب عثمان را پذیرفته است، اسم خودش و پدرش و قوم و عشیرهاش را به معاویه ارسال کنند. وی تمام آنان را مقرب درگاه قرار داده و عطایای بیحساب و قطایای زمینهای اموال عمومی را در اختیار آنان بیحساب و کتاب قرار میدهد [255].
مالیاتهای سنگین برای تامین اموال عمومی بر دوش عموم طبقات به ویژه چالشگران سنگینی مینماید. حیف و میلها و بهرهوریهای ناروا از آن وابستگان میشود. سلیمان بن عبدالملک دستور داد در گرفتن مالیات از مردم آن مقدار سخت بگیرید تا شیره آنان را بکشید، احلب الدر فاذا انقطع احلب الدم و النجا. [256] «شیر را آن مقدار بدوشید تا تمام شود و آنگاه که زخم شد، خون را بدوشید»!
این روند نابرابری اقتصادی هنگامی که در جامعه شکل گیرد، معلوم است چه پیآمدهایی به دنبال خواهد داشت و جامعه را به چه سمت و سویی سوق خواهد داد! در چنین سیستم و جوی عموم مردم به ویژه کسانی که هواداران حکومت نیستند، در اثر تحمل فشارهای اقتصادی هماره ضعیفتر میشوند. وابستگان به دستگاه توانمندتر و توسعه اقتصادی بیمار گونه آنان بیشتر میگردد.
هنگامی که اموال عمومی به سوی وابستگان سرازیر شده و تمام
[صفحه 146]
پروژههای اقتصادی در اختیار آنان باشد و نیز دریافت مالیات هم به این شیوه شکل گیرد؛ از جانب دیگر سهمیه بیتالمال هواداران عترت نیز قطع گردد؛ وضع اقتصادی جامعه دو قطبی شده، متمولان بیحساب، محرومان بیشمار. در این شرایط تهیدستی و وضع نابسامان اقتصادی گریبان شیعه و محبان اهل بیت (ع) را خواهد فشرد.
این همان حقیقتی که بر زبان امیر المومنین علیهالسلام جاری شد. که هر کس دوستدار اهل بیت است، باید خود را برای تهیدستی آماده سازد، من احبنا اهل البیت فلیعد للفقر جلبابا. [257] «هر کس دوستدار اهل بیت است باید به فقر فراگیر آماده باشد.» جلباب به پارچهای که تمام بدن را بپوشاند (إزار) گفته میشود. یعنی سراسر زندگی وی را تهیدستی فرا میگیرد. و شاید هم اشاره به این نکته باشد که زن مسلمان آن مقدار تهیدست میشود، که به زحمت میتواند پارچهای که بدنش را بپوشاند فراهم سازد! این جهتگیری نظام اقتصادی حزب حاکم در زمان باقر العلوم علیهالسلام میباشد که جامعه را به دو قطب نابرابر یعنی متمول مرفه، و در کنار آن انبوه جمعیت تهیدست و گرفتار سوق میدهد.
برگرفته از کتاب امام باقر علیه السلام الگوی زندگی نوشته آقای حبیب الله احمدی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *