محل دفن

وفات امام باقر

مورخان در تاریخ رحلت امام محمدباقر علیه السلام اختلاف نظر دارند. بیشتر مورخان اهل سنت وفات آن حضرت را در سال 114ه .ق(3) و بیشتر سیره نویسان عمر وی را 57 سال دانسته اند.(4) برخی دیگر نیز شهادت ایشان را سال 113،(5) 115،(6) 116،(7) 118،(8) 121،(9) 123 و 124ق(10) ذکر کرده اند.

1- الجرح والتعدیل، ج8، ص26.
2- تذکره الحفاظ، ج 1، ص 125؛ العبر فی خبر من غبر، ج 1، ص 142؛ زرقانی، شرح الزرقانی، ج1، ص 333.
3- الکامل فی التاریخ، ج5، ص180؛ تاریخ مدینه دمشق، ج57، ص230؛ تاریخ الکبیر، ج1، ص183؛ دیار بکری، تاریخ الخمیس، ج2، ص319؛ یافعی، مراه الجنان، ج1، ص194؛ تاریخ الاسلام، ج4، ص309؛ المنتظم، ج4، ص628؛ صفوه الصفوه، ج1، ص397؛ سیر اعلام النبلاء، ج4، ص401؛ شذرات الذهب، ج2، ص73، طبقات الحفاظ، ص56.

4- سیر اعلام النبلاء، ج4، ص401؛ شذرات الذهب، ج1، ص149؛ بحارالانوار، ج 46، صص212 219؛ مروج الذهب، ج 3، ص263؛ عماد الدین ابوالفداء، تاریخ ابو الفداء، ج1، ص215.
5- ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج4، ص174؛ الائمه الاثنی عشر، ص81.
6- البدایه والنهایه، ج9، ص320؛ تاریخ مدینه دمشق، ج 57، ص231.
7- تاریخ مدینه دمشق، ج57، ص232.
8- تاریخ خلیفه بن خیاط، ص226.
9- تجارب الامم، ج2، ص440.
10- تاریخ دمشق، ج57، ص232.
ص: 45
در ماه و روز رحلت آن حضرت نیز اختلاف است و آن را در ربیع الاول، هفتم ذی الحجه و ربیع الآخر گفته اند.(1)
برخی مورخان، از جمله ابن خلکان(2) و صفدی،(3) محل وفات او را دهکده ای به نام حُمَیمَه،(4) واقع در منطقه شراه، بین راه مدینه به دمشق دانسته اند. درباره محل دفن آن حضرت، قبرستان بقیع در مدینه، اختلافی دیده نمی شود.
در هر صورت طبق گزارش های منابع روایی و کتاب های تاریخی،(5) امام محمدباقر علیه السلام نوزده سال و ده ماه پس از شهادت پدر بزرگوارش، امام زین العابدین علیه السلام زندگی کرد و در این مدت به وظایف خطیر امامت پرداخت؛ از جمله نشر و تبلیغ فرهنگ اصیل اسلامی، تعلیم و تربیت شاگردان، رهبری اصحاب و مردم، اجرا کردن سنت های جد بزرگوارش در میان خلق، متوجه کردن دستگاه غاصب حکومت به خط صحیح رهبری و راهنمایی کردن مردم برای شناخت رهبر واقعی و امام معصوم، که تنها خلیفه راستین خدا و رسول صلی الله علیه و آله در زمین است.

1- وفیات الاعیان، ج3، ص314؛ کشف الغمه، ج2، ص136. شیعه نیز رحلت آن حضرت را 7 ذی الحجه و برخی ربیع الاول یا ربیع الثانی دانسته اند. (اربلی، کشف الغمه، ص136) یعقوبی شهادت آن حضرت را سال 117 در 58 سالگی دانسته (تاریخ یعقوبی، ج2، ص320) در حالی که بیشتر منابع، سال114 را ذکر کرده اند (کلینی، الکافی، ج1، ص469؛ شیخ طوسی، التهذیب، ج6، ص77؛ نوبختی، فرق الشیعه، ص75)
2- وفیات الاعیان، ج4، ص174.
3- الوافی بالوفیات، ج4، ص103.
4- الائمه الانثی عشر، ص81. (حمیمه: مکانی در دوران بنی امیه برای علی بن عباس و اولادش).
5- الصواعق المحرقه، ص210؛ احقاق الحق، ج12، ص154؛ ابن صبان، اسعاف الراغبین، ص254.
ص: 46
سرانجام طبق نظر مشهور علما و مورخان، امام در هفتم ذیحجه سال 114 هجری در 57 سالگی در مدینه، به مکر هشام(1) مسموم شد و چشم از جهان فروبست. پیکر مقدسش را در قبرستان بقیع کنار پدر بزرگوارش به خاک سپردند.(2)
در روایتی دیگری آمده است که ایشان در زمان ابراهیم بن ولید بن عبدالملک مسموم شده و به شهادت رسیده است.(3) البته بعضی از منابع تاریخی هم از شخصی که امام باقر علیه السلام را مسموم کرد و به شهادت رساند، نام نبرده اند و تنها به این گفته اکتفا کرده اند که آن حضرت به واسطه سم از دنیا رفته است.(4)
طبق نظر شبلنجی، در هر صورت در این راه دست هشام پنهان است؛ زیرا آنچه هشام از آن بیم داشت و برای حکومت خود از آن نگران بود، از یک سو وجود امام، و از سوی دیگر درگیری آشکار با آن حضرت بود، اما از میان بردن امام باقر علیه السلام به صورت مخفی و به وسیله فردی از خاندان علی علیه السلام ، می توانست او را از هر دو مشکل برهاند.(5)

1- تاریخ مدینه دمشق، ج57، ص232؛ تجارب الامم، ج4، ص440؛ کفعمی، المصباح، ص522.
2- سیراعلام النبلاء، ج4، ص231؛ تاریخ مدینه دمشق، ج57، ص232؛ وفیات الاعیان، ج4، ص174؛ شذرات الذهب، ج57، ص231؛ الوافی بالوفیات، ج4، ص103؛ مروج الذهب، ج3، ص66.
3- الفصول المهمه، ج2، ص905؛ اخبارالدول، ص111؛ بغدادی سویدی، سبائک الذهب فی معرفه قبائل العرب، ص74؛ تاریخ الخلفاء، ص245.
4- نور الابصار، ص 292؛ الائمّه الاثنی عشر، ص81.
5- نورالابصار، ص49.
ص: 47
برگرفته از کتاب امام باقر علیه السلام از دیدگاه اهل سنت نوشته آقای رمضان قوامی در بندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *