نقش تربیتی و ارشادی

تلاشهای فرهنگی امام باقر العلوم علیه السلام – تفسیر آفتاب

از اقدامهای پایهای باقر العلوم علیه السلام شفاف سازی موقعیت والای عترت است. باقر العلوم علیه السلام در مورد تفسیر عترت که
همان تفسیر آفتاب است، سخن فراوان دارد. بخشی از این سخنان را به تماشا مینشینیم. باقر العلوم علیه السلام سخن میگوید: نحن
ما، اهل بیت مهربانی هستیم. ما درخت » [ اهل بیت الرحمۀ و شجرة النبوة و معدن الحکمۀ و موضع الملائکۀ و مهبط الوحی [ 437
پیامبری هستیم، ما معدن و محل حکمت های الهی هستیم و ما محل فرشتگان و جایگاه فرود آمدن وحی هستیم، نحن اهل الذکر.
[ اهل ذکر که مردم باید به آنها رجوع کنند ما هستیم، فاسئلوا اهل الذکر. [ 438 ] نحن الشجرة التی قال الله تعالی اصلها ثابت. [ 439
نحن جنب الله نحن حبل الله و نحن من رحمۀ الله علی .« ما همان درختی هستیم که خدای سبحان فرمود ریشهاش ثابت و پابرجاست »
خلقه و نحن الذین بنا یفتح الله و بنا یختم، نحن ائمۀ الهدی و مصابیح الدجی و نحن الهدی و نحن العلم المرفوع لاهل الدنیا نحن
صفحه 90 از 110
السابقون و نحن الاخرون من تمسک بنا لحق و من تخلف عنا غرق نحن قادة غر المحجلین نحن حرم الله و نحن الطریق و الصراط
ما در بارگاه خداییم، ما حبل الله هستیم. ما » [ المستقیم نحن معدن النبوة نحن اصول الدین، نحن السنام الاعظم. [ 440 ]. [صفحه 237
از رحمتهای ویژه بر خلق خدا می باشیم. ما همان هایی هستیم که آغازها با ما شروع میشود و انجامها با ما پایان مییابد. ما
پیشوایان رهنمون و مشعلهای روشن در تاریکیها میباشیم. ما رهنمون یافته هستیم و ما پرچمهای برافراشته برای انسان میباشیم.
ما سبقت گرفتههای پیشینیان و نیز پسینیان هستیم. هر کس به ما گرود به مقصد می رسد، و هر کس از ما جدا شود غرق میگردد.
ما پیشوایان رو سفیدان هستیم، ما حرم خدا میباشیم. راه مستقیم ماییم، ما خاستگاه پیامبری هستیم و اساس دین ماییم. و فرازهای
شب قدر بر ما » [ و میفرماید: یا ابا الهذیل انه لایخفی علینا لیلۀ القدر ان الملائکۀ یطیفون بنا فیها. [ 441 .« بزرگ و بلند دین ماییم
و نیز میفرماید: نحن ولاة امرالله خزان علم الله و ورثۀ وحی الله حملۀ «. پنهان نیست، در آن شب فرشتگان به دور ما طواف میدهند
ما اختیاردار فرمان خداییم و ما خزانهدار دانش خداییم و وارثان وحی خداییم و ما آن کسانی هستیم که توان » [ کتاب الله [ 442
آل » [ آل محمد ابواب الله و سبیله و الدعاة الی الجنۀ و القادة الیها و الدلائل علیها الی یوم القیمۀ. [ 443 .« تحمل کتاب خدا را داریم
محمد درهای گشوده شده به سوی خدایند آنان که به سوی بهشت فرا میخوانند و مردم را به جانب آن رهبری میکنند. و تا
ما صاحبان دانش و » [ نحن اهل [صفحه 238 ] العلم نحن معدن التأویل و التنزیل [ 444 «. قیامت رهنمون به جانب بهشت میباشند
قال ابوجعفر علیه السلام ان رسول الله أنال فی الناس و أنال و عندنا عری العلم و ابواب الحکم و معاقل .« مخزن تأویل و تنزیل هستیم
العلم و ضیاء الامر و اواخیه فمن عرفنا نفعته معرفته و قبل منه عمله و من لم یعرفنا لم ینفعه الله بمعرفته ما علم و لم یقبل منه عمله.
رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم بر مردم رساند، در نزد ما دستگیرههای دانش است و درهای حکمتها و جای پناه » [445]
دانش و روشنایی امور و مقصد آن ما هستیم، هر کس ما را شناخت، دانش او بر وی سودمند بود، اعمالش در نزد خدا پذیرفته
دانش عترت از آن مقدار .« است، هر کس ما را نشناخت، دانش وی برایش سودآور نمیشود و اعمالش پذیرفته نخواهد بود
گسترده و ژرفا بهرهمند است، که افراد جز اندک ظرفیت ژرفای دانش آنان را ندارند. میفرماید: لو وجدت لعلمی حملۀ لنشرت
اگر برای » [ التوحید و الاسلام و الدین و الشرایع من الصمد کیف لی و لم یجد جدی امیر المؤمنین علیه السلام حملۀ لعلمه. [ 446
توضیح و تفسیر مینمودم. نه فقط من آن « صمد » دانش خویش ظرفیتی مییافتم توحید و اسلام و دین شریعتهای گوناگون را از
صفحه 239 ] اسود بن سعید میگوید: در ] «! که جدم امیر المؤمنین علیه السلام بود، توانمندی که بتواند دانش وی را بر تابد نیافت
نزد باقر العلوم علیه السلام بودیم، خود آغاز سخن کرد و فرمود: نحن حجۀ الله و نحن وجه الله و نحن عین الله فی خلقه و نحن ولاة
ما حجت خدا هستیم ما وجه الله هستیم و ما چشم خدا در » [ امر الله فی عباده ثم قال ان بیننا و بین کل ارض ترا مثل ترا البناء. [ 447
میان مردم میباشیم و ما فرمان روایان خدا در میان بندگان خدا میباشیم. میان ما و هر سرزمینی پیوند دهندهای همانند پیوند دهنده
می فرماید: نحن جنب الله و نحن صفوة الله و نحن خیرته و نحن مستودع مواریث الانبیاء و .« ساختمان (ملاط ساختمان) وجود دارد
نحن امناء الله عزوجل و نحن حجۀ الله و نحن ارکان الایمان و نحن دعائم الاسلام و نحن من رحمۀ الله علی خلقه بنا یفتح و بنا یختم.
ما در بارگاه خداییم ما برگزیدگان خداییم و ما برترینها هستیم، ما امانتها و وارثان پیامبرانیم، ما مورد اعتماد خدای عزوجل »
هستیم. حجت خدا ماییم، ارکان و ستونهای امان و استوانههای اسلام ماییم. ما همان رحمت خدا بر مردم هستیم که آغاز و انجام با
می فرماید: نحن ائمۀ الهدی و نحن مصابیح الدجی و نحن منار الهدی و نحن السابقون الاولون و نحن الاخرون و .« ما انجام میگیرد
راهبران هدایت، چراغها در تاریکیها ماییم. ما فرازهای افراشته » . نحن العلم المرفوع للحق من تمسک بنا لحق و من تأخر عنا غرق
رهنمون هستیم. و ما سبقت گیرندهها در پیشینیان و پسینیان میباشیم. ما پرچمهای برافراشته حقیم، هر کس با ما باشد به مقصد
نحن قادة الغر المحجلین و نحن خیرة الله و نحن الطریق «. خواهد رسید؛ هر کس از ما جدا شود غرق [صفحه 240 ] خواهد شد
الواضح و الصراط المستقیم الی الله و نحن من نعمۀ الله عزوجل علی خلقه و نحن المنهاج و نحن معدن النبوة و نحن موضع الرسالۀ.
صفحه 91 از 110
رهبران روسفیدان ماییم و برگزیدگان خدا ماییم، راه شفاف و آشکار ماییم و بزرگراه به سوی خدا ماییم، ما از نعمتهای ویژه بر »
و نحن الذین مختلف الملائکۀ و نحن السراج لمن .« خلق خداییم، و ما راه مستقیم هستیم، و جایگاه پیامبری و رسالت ما هستیم
استضاء بنا و نحن السبیل لمن اقتدی بنا و نحن الهداة الی الجنۀ و نحن عری الاسلام و نحن الجسور و القناطیر من مضی علیها لم
ما محل رفت و آمد فرشتگانیم و ما چراغ و پرتو افکن برای افرادی که بدنبال رهنمون هستند » . یسبق و من تخلف عنها محق
میباشیم. ما راه یافتهایم برای کسی که به دنبال ما آید. ما راهنما به سوی بهشتیم. ما دستگیرههای دین و پلهای عبور دهنده مردم
و نحن السنام الاعظم و نحن الذین بنا ینزل الله .« هستیم. هر کس با ما عبور کند به رو نمیافتد و هر کس جدا شود تباه میشود
ما » [ الرحمۀ و بنا یسقون الغیث و نحن الذین بنا یصرف عنکم العذاب. فمن عرفنا و ابصرنا و عرف حقنا بامرنا فهو منا و الینا [ 448
برجستگیها و فرازهای بلندیم. ما هم آنان هستیم که خدا رحمت خویش را به واسطه ما نازل میکند؛ به واسطه باران سیراب
میکند. ما همان کسانی هستیم که خدا به [صفحه 241 ] برکت ما عذاب را از شما دور میسازد. هر کس به ما شناخت داشته باشد
می فرماید: طاعتنا فریضۀ و حبنا ایمان و بغضنا کفر محبنا فی .« و بر ما آگاهی یابد، حق ما را بشناسد از ماست و به سوی ماست
پیروی از ما بر همگان بایسته است، محبت به ما ایمان است. کینهتوزی با ما کفر است. دوستان ما در » [ الجنۀ مبغضنا فی النار. [ 449
بنا هدی الله اولکم و بنا یختم آخرکم [ 450 ] ذروة الامر و سنامه و مفتاحه و .« بهشت؛ آنان که بر ما کینهتوزند در آتش خواهند بود
اختیار و زمام کار و راهگشای مشکلات و رضایت » [ باب الاشیاء و رضا الرحمن تبارک و تعالی الطاعۀ للامام بعد معرفته. [ 451
ایها الناس أین تذهبون و این یراد بکم بنا هدی الله اولکم و بنا ختم آخرکم. «. خدای تبارک و تعالی شناخت ما و پیروی از ما است
مردم به کدامین سمت و سو روی میآورید؟ و مقصود خویش از کجا جستجو میکنید؟! خدای سبحان پیشینیان و پسینیان » [452]
اسلام ما هستیم و به واسطه ما اسلام شناخته » [ نحن اسلام و منا عرف شرائع الاسلام، [ 453 .« شما را بواسطه ما رهنمون ساخته است
سزاوار است » [ ینبغی للناس ان یحجوا هذا البیت و یعظموه لتعظیم الله ایاه و ان یلقونا حیث کنا نحن الادلاء علی الله. [ 454 «. میشود
مردم حج انجام دهند و کعبه را که خدا بزرگش داشته، بزرگ بدارند، [صفحه 242 ] آنگاه ما (عترت) را ملاقات کنند، زیرا ما
خدای سبحان ما را بر » [ ان الله اقدرنا علی ما نرید و لو شئنا ان نسوق الارض بازمتها لسقناها. [ 455 .« راهنمایان به سوی خدا هستیم
هر جا سخن حقی .« هر کاری که اراده کنیم، توانمند ساخته است، مدیریت زمین بر عهده ماست؛ هر گونه بخواهیم گردش میدهیم
بر شرق عالم یا به غرب عالم » [ بیابید از نزد ما میباشد. شرقا و غربا فلا تجدان علما صحیحا الا شیئا خرج من عندنا اهل البیت. [ 456
هر » [ کل شیء لم یخرج من هذا البیت فهو باطل. [ 457 «. بروید هر جا سخن صحیح، رهنمون حقی یافتید از نزد ما خارج شده است
اگر آنان را » [ و ان ترکناهم لم یهتدوا بغیرنا. [ 458 «. رهنمونی که از این خانه (خانه اهل بیت) خارج نشود، باطل و گمراهی است
نام عترت در ردیف نام خداست، ان ذکرنا من ذکر الله [ 459 ] بنا و الله انقذکم الله و بنا نعشک و .« رها سازیم رهنمون نخواهند شد
به خدا سوگند خدای » [ بنا هداکم و نحن و الله دللنالکم علی ربکم فقفوا عند أمرنا و نهینا و لا تردوا علینا ما اوردنا علیکم. [ 460
سبحان بواسطه ما شما را نجات میدهد. شما را برتر و نیکو میگرداند و رهنمون میسازد. ما شما را به سوی پروردگارتان رهنمون
با این برتری هاست، که آنان پیشوایان مردمند و «. هستیم. از دستورات ما پیروی کنید. فرمانهای ما را دست رد [صفحه 243 ] نزنید
از هر جهت از دیگران ممتازند. هیچ کس در کمال و فضیلت همتراز آنان نیست و حتی هیچ کس را نمیتوان با آن سنجید، لا
امام باقر علیه السلام: انما یعرف الله عزوجل و یعبده من عرف الله و عرف .« هیچ کس با ما سنجیده نمیشود » [ یقاس بنا احد، [ 461
سئل .« آن کسی که رهبرش را از ما اهل بیت بشناسد، خدا را خواهد شناخت و پرستش خواهد نمود » [ امامه منا اهل البیت، [ 462
علیه السلام عن قول الله عزوجل اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم، ایانا عنی خاصۀ امر جمیع المؤمنین الی یوم القیمۀ
از امام باقر علیه السلام در مورد آیه اطیعوا الله… پرسیدند که منظور از اولی الامر چه کسانی هستند، حضرت » [ بطاعتنا. [ 463
جعلهم الله عزوجل ارکان .« فرمودند، منظور آیه فقط ما هستیم، خدای سبحان تا روز قیامت مردم را به پیروی از ما فرمان داده است
صفحه 92 از 110
خدای سبحان ائمه را ستونهای استوار زمین که باعث آرامش زمین میباشند قرار » [ الارض ان تمید باهلها و عمد الاسلام. [ 464
[ انا لا نوصف و کیف یوصف قوم رفع الله عنهم الرجس. [ 465 .« داده است. خدای سبحان ائمه را ستون های اسلام قرار داده است
[ صفحه 244 ] «!؟ ما (اهل بیت) وصف ناپذیریم، چگونه میتوان افرادی را که هر گونه پلیدی از آنان زدوده شده است، وصف کرد »
هر کس در اشراف » [ امام باقر علیه السلام: من دخل فی ولایۀ آل محمد دخل الجنۀ و من دخل فی ولایۀ عدوهم دخل النار [ 466
امام باقر .« ولایت و رهبری آل محمد باشد وارد بهشت میشود؛ هر کس ولایت و رهبری دشمنان آنان را بپذیرد وارد آتش میشود
امام باقر علیه السلام: ولکن .« به برکت محبت ما گناهان شما بخشیده میشوند » [ علیه السلام: یا شجرة، بحبنا تغفر لکم الذنوب. [ 467
خدای بلند مرتبه و وصف ناپذیر، ما را از » [ الله جل ثناؤه اختصنا من مکنون سره و خالص علمه بما لم یخص احدا به غیرنا. [ 468
امام باقر علیه السلام: نحن اهل .« پنهانیهای پنهانش آگاه و از دانش ویژهای که هیچ کس از آن بهره ندارد، بهرهور ساخته است
ما اهل بیت رحمت و خانه نعمت و » [ بیت الرحمه، بیت النعمۀ و بیت البرکۀ، و نحن فی الارض بنیان و شیعتنا عری الاسلام. [ 469
امام باقر علیه السلام: ان اقرب الناس .« برکت میباشیم. ما اساس و بنیان زمین میباشیم، شیعیان ما دستآویزهای محکم اسلام هستند
الی الله عزوجل و اعلمهم و أرأفهم بالناس محمد و الائمۀ (علیهم السلام) فادخلوا این دخلوا و فارقوا من فارقوا اعنی بذلک حسینا و
مقربترین افراد [صفحه 245 ] به خدا و داناترین افراد در بین مردم و مهربانترین افراد به مردم محمد » [ ولده فان الحق فیهم… [ 470
و امامان میباشند؛ یعنی حسین و فرزندان حسین که حق همواره با آنهاست. هر روشی که آنان در پیش گرفتهاند، شما نیز پیروی
باقر العلوم علیه السلام: و الله انا لخزان الله فی سمائه و ارضه لا علی .« کنید و از گروه و فردی که دوری نمودند شما نیز دوری کنید
امام باقر .« به خدا سوگند ما (اهل بیت) خزینههای دانش خدا در آسمان و زمین هستیم » [ ذهب و لا علی فضۀ الا علی علمه. [ 471
علیه السلام من اصبح من هذه الامۀ لا امام له من الله عزوجل طاهر عادل اصبح ضالا تائها، و ان مات علی هذه الحالۀ مات میتۀ کفر و
هر کس از امت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم رهبری پاک و عادل از جانب خدا برنگزیند، در گمراهی و » [ نفاق. [ 472
امام باقر علیه السلام ایها الناس ان اهل بیت نبیکم .« حیران است و اگر در این حالت از دنیا رود بر مرگ کفر و نفاق مرده است
شرفهم الله بکرامته و اعزهم بهداه و اختصهم لدینه و فضلهم بعلمه و استحفظهم و اودعهم علمه علی غیبه فهم عماد لدینه شهداء علیه
مردم اهل بیت پیامبر شما را، خدای سبحان با کرم خویش شرافت و ارجمندی بخشیده است. با » … و اوتاد فی ارضه قوام بامره
رهنمون خویش آنان عزتمند نموده است، آنان برای دین خویش برگزیده، و با دانش خود برتری داده [صفحه 246 ] است، آنان را
مراقبت نموده و دانش غیب خویش را نزد آنان ودیعه نهاده است. آنان ستونهای دین خدا هستند و استوانههای فخیم در زمین و
فهم الائمۀ الدعاة و القادة الهادیۀ و القضاة الحکام و النجوم الاعلام و الاسرة .« پایدارترین افراد نسبت به فرمانهای خدا میباشند
آنان رهبرانی هستند که به » … المتخیرة و العترة المطهرة و الامۀ الوسطی و الصراط الاعلم و السبیل الاقوم، زینۀ النجباء و ورثۀ الانبیاء
سوی خدا فرا میخوانند و داوران حکمران مردمند، و ستارگان آشکار و خاندان برگزیده و اهل بیت پاکی و امت معتدل و بزرگراه
و الراغب منهم مارق و اللازم لهم لاحق و هم الباب المبتلی به، من أتاه .« آشکار و راه مطمئن، زینت برگزیدگان و وارث پیامبرانند
کسانی که از آنان روی برتابیدند از مدار حق » . نجا من أباه هوی الی الله یدعون و بامره یعملون و بکتابه یحکمون و بآیاته یرشدون
خارج شدند افرادی که با آنان همراه شدند به مقصد رسیدند. آنان همان محل ورودی هستند که مردم بدان آزمون می شوند. هر
کس از آن ورودی وارد شد، نجات مییابد و هر کس از آن روی برتابد سقوط میکند. به سوی خدا فرا میخوانند و به فرمان خدا
فهم الفروع الطیبۀ و .« رفتار میکنند بر اساس کتاب خدا داوری مینمایند. با آیات و رهنمونهای خدا مردم را راهنمایی میکنند
الشجرة المبارکۀ و معدن العلم و منتهی [صفحه 247 ] الحلم و موضع الرسالۀ و مختلف الملائکۀ فهم اهل بیت الرحمۀ و البرکۀ اذهب
آنان شاخسارهای پاک هستند و درخت با برکتند و مخزن دانش و بردباریاند، آنان » [ الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا. [ 473
جایگاه پیامبری و محل رفت و آمد فرشتگانند. آنان خاندان رحمت و برکت خدا هستند، همان افرادی که خدای سبحان هر گونه
صفحه 93 از 110
این گونه شفاف سازی چهره عترت در فضای آلوده حاکمیت بنیامیه تنها هنر عترت .« پلیدی و آلودگی را از آنان زدوده است
است. با آشکار ساختن موقعیت عترت با طرح فضایل بنیانی عترت که ریشه هر فضیلت و بنیان هر کرامت انسانی میباشند، چهرهی
عترت را به جامعه میشناساند. ابرهای تیره را از برابر آفتاب هدایت میزداید. این موضعگیری است که به تاریکی هایی که بنیامیه
پدید آوردهاند میتازد. میتوان گفت اینها نمونه هایی از گفتار حضرت در معرفی عترت است. چه بسیار از گفتار آنان که در زیر
خروارها پندارها و آویختهها پنهان شدند. گرچه همین مقدار نیز موقعیت عترت را شفاف و پایدار میسازد. نقش عترت را در نظام
هستی و ارزانی شدن نعمتها و نیز نقش عترت را در رهبری جامعه و فرهنگ سازی انسان، به خوبی آشکار مینمایاند، که عترت
با فرهنگ سازی و معرفی عترت، هم چهره خویش را بر همگان شفاف میسازد؛ و هم نقش محوری خویش را در باروری فقه و
فرهنگ دینی روشن مینماید. تلاشهای فرهنگی عترت بدعتها و آویختههای که بر دامن دین می آویختند رسوا مینماید. دین را
از خطر [صفحه 248 ] انواع کژراهگی میرهاند. عترت دین را زلال و شفاف تفسیر و هالههای ابهام را از چهره دین میزداید. زمینه
دین و فرهنگ وحی، عترت میباشد. که آفتاب این گونه آفتاب را تفسیر می « مبقیه » تداوم دین را فراهم میسازد، در واقع علت
نماید.
برگرفته از کتاب امام باقر علیهالسلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *